Wetenschap - Waarheid of bekrompenheid?

Sommige mensen vinden dat alles wat we doen in de wereld van sport (of voeding, of medicijnen of hele andere dingen) gebaseerd moet zijn op wetenschappelijke onderzoeken. Anderen zullen zeggen dat het onzin is en dat persoonlijke ervaring veel waardevoller is. Hoewel die tweede manier van denken erg begrijpelijk is (en ik er ook naartoe neig) zit daar een probleem aan vast dat niet iedereen begrijpt. Je kunt anekdote en persoonlijke ervaring niet zomaar doortrekken naar een groep mensen.

Voorbeeld:Sjaak zegt: “Ik ben afgevallen toen ik veel aardbeien ben gaan eten” en raadt vervolgens mensen aan om aardbeien te gaan eten zodat ze ook kunnen afvallen. Vervolgens besluiten mensen om Sjaak’s advies op te volgen waarop ze vreemd genoeg helemaal niet afvallen.

Wat ging er nu mis? Er zijn twee dingen gelijktijdig gebeurd en Sjaak heeft daar een verkeerde conclusie aan verbonden. Sjaak snapte niet de aardbeien zelf niet voor vetverlies zorgden – het feit dat hij aardbeien ging eten in plaats van calorierijke snacks zoals cake en broodjes pindakaas zorgde uiteindelijk voor het vetverlies. Hij creëerde een calorietekort zonder het door te hebben. Dit is een simpel voorbeeld van waarom wetenschappelijke principes belangrijk zijn, om data te verzamelen en daar geldige conclusies aan te verbinden. Als Sjaak graag mensen wilde adviseren had hij na zijn ervaring eigenlijk een paar vragen aan zichzelf moeten stellen:

  • Hoe werkt vetverlies?
  • Welke andere factoren kunnen bijgedragen hebben aan mijn vetverlies?
  • Zijn er andere mensen die vet kwijt geraakt zijn door het eten van aardbeien?
  • Wat voor mechanisme rondom vetverlies kan beïnvloed worden door het eten van aardbeien?
  • Etc.

Vervolgens zou er wat geëxperimenteerd en gespeculeerd worden, gevolgd door onderzoek op grotere schaal en op een bepaald moment zou de conclusie getrokken worden dat ‘het vervangen van calorierijk eten door caloriearm eten kan leiden tot een calorietekort, wat vervolgens voor gewichtsverlies zorgt’.

Daarom is wetenschap belangrijk, ook al zijn Sjaak’s resultaten en methoden prima – voor zijn specifieke situatie.

 

Calvin en Hobbes noemen een reden waarom mensen al gauw statements overnemen zonder te begrijpen hoe iets werkt.

 

“Maar de wetenschap is corrupt, bevooroordeeld, kan niet toegepast worden in het dagelijks leven, houdt geen rekening met X, etc.”Veel mensen begrijpen niet dat ‘wetenschap’ niet een of ander onderzoek is. Het is een concept met een aantal principes om zo dicht mogelijk bij de waarheid te komen – ook al is die ‘waarheid’ vervolgens onderhevig aan nieuwe onderzoeken en onderzoeksmethoden. Het klopt dat onderzoek A misschien niet vergelijkbaar is met het dagelijks leven, onderzoek B bevooroordeeld is door belanghebbende financiers of onderzoek C belangrijke factoren over het hoofd heeft gezien bij zijn  conclusies. Dat is de reden dat wetenschappers elkaar in de gaten moeten houden, onderzoeken altijd in de juiste context geplaatst moeten worden en we altijd zowel sceptisch als openminded moeten blijven. Daarbij moeten we ook in ons achterhoofd houden dat veel (internet-)journalisten vaak onderzoeken of statements uit hun context halen en sensatie zoeken door te roepen dat ‘chocola superfood is’ of ‘eiwitrijke eetpatronen kanker veroorzaken’. Ze helpen de wetenschap niet vooruit noch de leek die graag meer wil leren over sport of voeding.

Ik zie met enige regelmaat een soort anti-wetenschap houding onder bepaalde mensen, in het bijzonder mensen die geloven dat ‘de wetenschap bedrog is van de farmaceutische industrie’, ‘natuurlijk beter is’ en ‘we alles horen te doen zoals mensen het duizenden jaren terug deden’ (in de tijd dat we niet ouder werden dan 35). Dat ondanks het feit dat ‘natuurlijk’ helemaal geen synoniem is voor goed of slecht. Dat is lastig omdat ze daarmee ook foute informatie kunnen verspreiden die schadelijk kan zijn. Een voorbeeld vinden we bij mensen die hun kinderen niet willen laten vaccineren, met als gevolg dat her en der kleine uitbraken zijn van ziektes die in de Westerse wereld gewoonlijk bijna niet meer voor komen. Mensen lijken te zijn vergeten dat we afhankelijk zijn van wetenschap -wat misschien als ‘onnatuurlijk’ bestempeld kan worden- om onze wereld beter te kunnen begrijpen en daarmee technologische vooruitgang te kunnen boeken. Medicatie, aerodynamica, psychologie en sport zijn slechts enkele willekeurige van vele onderwerpen waarbinnen we grote ontwikkelingen hebben gezien met behulp van wetenschap.

Zoals ik al eerder zei neig ik nog wel eens naar ‘als het werkt is het prima’. Wel is het zo dat als datgene niet ondersteund wordt door wetenschap, ik terughoudend ben in het aanraden van datgene aan andere mensen. Als ik de suggestie doe om iets te doen wat niet wetenschappelijk onderbouwd is vermeld ik dat er ook altijd bij. Ik houd in m’n achterhoofd dat ook al levert iets resultaat op, dat kan prima van een placebo effect of gedragsaspect komen in plaats van een fysiologisch effect.